Roja Zimanê Zikmakî ya Navnetewî di 17ê Mijdara 1999an de ji aliyê UNESCOyê ve wek 21ê Sibatê hat ragihandin. Ev roj, dihat bîranîn wekî salvegera kuştina xwendekarên zanîngeha Bangladeşî yên ku ji bo Tevgera Zimanê Bengalî bi polîsên Bangladeşê re pevçûn derketin. Bi vê yekê ev roj wekî cejna zimên hatiye pejirandin û her sal tê pîrozkirin. Kurd jî bi vê boneyê bi çalakiyên cêwaz her sal cejna zimên pîroz dikin.
Ji ber vê rojê qîmetdar em ê bala xwe bidin giringîya zimanê kurdî. Zimanê Kurdî, wekî zimanekî kûr û xwedî dîrok û çandeke dewlemend derdikeve pêş. Kurdî, bi ferhenga xwe ya dewlemend, bi zarava û zaravayên cihêreng, bi girêdanên kûr ên çandî û kevneşopiya xwe ya edebî balê dikişîne ser xwe.
Ferhenga zimanê Kurdî xwedî repertûareke fireh e û cihêrengiya dîrokî, çandî û erdnîgarî nîşan dide. Ev yek, zimanî dike amûreke dewlemend ji bo îfadekirina serpêhatî, kevneşopî û hêmanên çandî yên herêmên ku lê tê axaftin.
Giringiya Zimanê Kurdî Çi ye?
Zimanê Kurdî xwedî edebiyateke dewlemend e û di derbirîna nasnameya çandî de roleke giring lîstiye. Girîngiya ziman a dîrokî û çandî bûye alîkar ku civaka kurd hevgirtin û nasnameya xwe biparêze. Di warê edebiyatê de kurdî xwedî mîraseke mezin e. Helbestvan, nivîskar û ramanweran berhemên dane, yên ku çand û nasnameya kurdî îfade dikin. Edebiyata kurdî gelek mijarên wekî zehmetî, evîn, xweza û dîrokê dihewîne.
Zimanê Kurdî bi mîrateya xwe ya dewlemend a çandî û dîrokî, di nav axêverên xwe de wek girêdan û hêmaneke nasnameyê, giringiya xwe diparêze. Ev dewlemendiya ziman erka parastin û domandina cihêrengiya çandî bi balkişandina li ser dîroka hevpar û yekîtiya gelê kurd hildigire.
Malbata Zimanê Kurdî Kîjan e?
Zimanê kurdî ji malbata zimanên îranî ye. Koma zimanên îranî şaxek ji malbata zimanên hind û ewropî ye û zimanên ku bi giştî li Rojhilata Navîn û Asyayê tên axaftin dihewîne. Kurdî şaxeke vê malbata zimanî ye û li gorî herêm û erdnîgarî û cudahiyên çandî reng vedane. Ev cihêrengî dibe sedema dewlemendî û rengîniya zimanê kurdî.
Malbata zimanê kurdî xwedî devok û zaravayên curbicur in. Di navbera zaravayên sereke yên wekî soranî, kurmancî, zazakî û goranî de cudahiyên girîng hene. Her zarava bi giştî li hin herêmên erdnîgarî tê axaftin û li gorî taybetmendiyên çandî pêşketiye.
Alfabeyên Kurdan Bikaranîn
Alfabeya ku di nivîsandina zimanê kurdî de tê bikaranîn jî hêmaneke giring e. Her çi qas îro zêdetir alfabeya latînî bê bikaranîn jî, alfabeya erebî jî berê pirtir dihat bikaranîn. Van alfabeyan şopên çandî yên giring hiştine ku pêşketina dîrokî û têkiliyên zimanê kurdî nîşan dide.
Ji dem û dewranên berê ve kurdan gelek alfabe bi kar anîne. Kurdan, ev alfabe li gor zimanê xwe jê sûd wergirtine. Yên hatine kefşkirin û tesbîtkirin her wekî li jêrê hatine rêzkirin:
- Nivîsa Mixî/Bizmarî
- Alfabeya û Aramî Yûnanî
- Bîn û Şad û Masî Soratî
- Avestayî
- Pehlewî
- Êzidî
- Erebî
Alfabeyên Niha Kurd Bi Kar Tînin
Kurd, niha 3 alfabeyan bi kar tînin. Kurdên Bakur, Rojava û Ewrûpayê exleb alfabeya latînî, yên Başur û Rojhelatê piranî ya erebî ku li Başur alfabeya fermî ye û Rûsya û Qefqasyayê jî alfabeya Kirîlî bi kar tînin.
- Latînî
- Erebî
- Kirîlî
