Kurdistan, yek ji erdnîgarîyên herî balkêş ên Rojhilata Navîn e. Ev herêm, bi çîyayên Zagros û Toros, newalên kûr, golên zelal, şelal û dewlemendîya bîyolojîk, bûye mîna mozaîkeka ji cennetên siruştî. Di dîrokê de, ev herêm bûye malê gelek şaristanîyan û wekî landika mîrateya çandî û cihêrengîya etnîkî tê naskirin. Lê belê, ji ber nakokîyên sîyasî û şer, gelek bedewîyên wê yên siruştî “veşartî” mane û potansîyela tûrîzmê bi têra xwe nehatîye keşfkirin. Di vê nivîsê de, em ê hinekê bihuştên veşartî yên li Kurdistanê destnîşan bikin. Lêkolînên me li ser çavkanîyên ku bedewîyên siruştî yên herêmê ronî dikin hatine avakirin û giringîya parastina van cihan tê destnîşankirin.
Siruşta Çomanê, Çoman, yek ji mîhrîcanên herî veşartî yên başûrê Kurdistanê ye. Ev herêm, li çîyayên nêzîkî sînorê Îranê ye û bi siruşta xwe ya xav û sadetîya jîyana kurdî balkêş e. Newalên veşartî yên di nav çîyayan de û deştên şîn, ji bo geştyaran îdeal in. Bi heman awayî, Gelîyê Şerana, li navçeya Amêdîyê, bi meşeke du saetan tê gihîştin û wekî “bihuşta veşartî” tê pênasekirin. Ev gelî, bi avên xwe yên zelal û dîmenên şîn, serpêhatîyeka xweş dide mirovî.
Gelîyê Elî Beg û Çem Rewandizê, Gelîyê Rewandizê, yek ji teşeyên siruştî yên balkêş ên herêmê ye. Ev kanîya bi newalên kûr û zinaran, ji bo meş û temaşekirina dîmenan bêkêmasî ye. Şelaleya Bexalê ya nêzîk, bi restoran û qehwexaneyên li ser rêyên çîyayî, cihêkî tûrîstîk e. Şelaleya Gelîyê Elî Beg, di avên xwe yên sar de meşeka bêyî lingan pêşkêş dike.
Takoran, Li sînorê Sewragê, bi qadeke 20 kîlometreyî bihuşteka veşartî ye; gelîyên şîn û çemê wê aramîyê temsîl dikin.
Gola Dokanê, Gola herî mezin a herêmê ye, bi çîyayên şîn ên derdorê ji bo eyran û melevanîyê guncav e. Lê belê, pirsgirêka çopê balê dikişîne.
Çîyayê Halgurd, Çîyayê Halgurd (3607 m), wekî lûtkeya herî bilind a başûrê Kurdistanê ye, dîmenên panoramîk ên bêhempa pêşkêş dike.
Lalîş, Cihê pîroz ê Êzidîyan e, di nav çîyayan de cih digire û bi dîroka xwe ya bi hezarsalane, hewayeka mîstîk dihewîne.
Amêdî, Bajarokekê 5000 salî ye ku li ser lûtkeya çîyê ye, bi mîna Derîyê Behdînanê bermayîyên kevnar dihewîne.
Şkefta Şanîderê, Li nêzîkî Barzanê, bi bermayîyên Neandertalan navdar e.
Akrê, Bajarokekê kevnar e ku li ser çîyayan hatîye avakirin.
Siruşta Colemêrg, Bi rastî “Bihuşta veşartî ye. Gelîyê Spîxanê, li Çîyayê Cîlo, bi golên xwe yên cemedî, nebatên dewlemend û kulîlkên rengîn, dilkêş e. Havînê, bi hewaya xwe ya sar cihê revê ye. Şelaleya Orşeyê, Golên Satê û Çîyayê Morê, ji bo wênekêşên xwezayê îdeal in. Şelaleya wê, di vîdyoyên 4K de gelek caran tê nîşandan û bedewîyeka xwezayî ya ecêb e.
Siruşta Şirnexê, Zozanên Feraşînê, bi çîyayên ku ber bi ezmanan ve dirêj dibin û çemên wê, aramîyê dide. Ji bo meşê bêkêmasî ye. Gola Cemedî ya Çalyanê, bihuşteka veşartî ya herêmê ye, bi siruşta xwe ya bêdestûr kampvanan dikişîne. Kanîya Ewîlê, yek ji kanîyên herî sar û zelal ên herêmê ye, bi avên xwe yên 1 kîlometreyî serpêhatîyeka bêhempa pêşkêş dike.
Siruşta Amedê, Gelîyê Godernê (Bihuşta Veşartî), bi pira xwe ya kevirî û avên zelal, di her çar demsalan de bedewîyên cihêreng nîşan dide. her weha ‘Eynkebîr, li navçeya Hênê, li germa havînê cihê hûnikbûnê ye.
Siruşta Wanê, Gola Wanê, gola herî mezin a sodayî ya cîhanê ye, bi dîmenên xwe yên bêhempa tê nasîn. Girava Axdamarê, bi dêra xwe û bedewîyên siruştî, cihêreng e.
Siruşta Hawraman, Bi gundên xwe yên pêlpêlkî yên bi çîyayan ve hatine kolandin, mîraseka UNESCO’yê ye. Newalên kemerî, çîyayên bilind û çem li vir hev digirin.
Gundê Palanganê, bi mîmarîya xwe ya kevirî, kanîyên avê û şelalên xwe, xwedî cihekî bi heman balkêşîyê ye.
Gola Zerîbarê, li nêzîkî Merîwanê, gola avê ya şîrîn e ku ji baran û kanîyan çêbûye; ji bo geryanên bi keştî û xwarinên masîyên herêmî guncav e.
Şelaleya Şalmaşê, Li nêzîkî Seqizê, bi avên xwe yên gur tê naskirin û evîndarên siruştê dikişîne. Şkeftên Karaftû, şkefta herî dirêj a rojhelatê Kurdistanê ye, ku berhema hevkarîya mirov û siruştê ye.
Çîyayê Abîdarê, li Sineyê, qadeke rekreasyonê ye ku bihar, baxçe û dîmenên bajêr pêşkêş dike.
Çemê Sîrvanê, li rojavayê Hûramê, bi kemerî diherike.
Çîyayê Awalanê (3000 m), li başûrê Sineyê, ji bo keşfkirina siruştê guncav e.
Şelaleya Gewîlê, di navbera Seqiz-Merîwanê de, biharan pir balkêş e.
Çemê Xabûrê, di nav bajêr de diherike û ji bo pîknîk û meşên xwezayî wekî penagehekê ye.
Di encamê de, her çend bi sedan cihên siruştî hebin jî me bi tenê behsa çend liban kir. Erdnîgarîya Kurdistanê, bi bihuştên xwe yên veşartî, mîhrîcanekî veşartî yê Rojhilata Navîn e. Çîya, şelal û gol, bi mîrateya çandî re têkel dibin û tecrubeyeka bêhempa pêşkêş dikin. Lê belê, pirsgirêkên jîngehê, bêîstîqrarîya sîyasî û kêmbûna binesazîya tûrîzmê van bedewîyan dixe xeterê. Bi tûrîzma domdar û hewildanên parastinê, ev bihuşt dikarin ji nifşên pêşerojê re bêne mîratkirin. Kesên ku dixwazin keşf bikin, divê rêberên herêmî û agahîyên ewlehîyê yên rojane bihesibînin. Kurdistan, ne bi tenê herêmek e, belkî helbesteka zindî ya siruştî û dîrokê ye.
