Li bajarê dîrokî Zaxo, ku bi ser Herêma Kurdistanê ve girêdayî ye, Festîvala Çaremîn a Cil û Bergên Kurdî bi heybeteka mezin dest pê kir. Zilam bi şel û şepikan û jinikan jî bi kiras û fîstanên herêma xwe beşdar dibin. Ev bûyera çandî bi sedan mêvan, hunermend, modêl û pisporên çandê ji hemû parçeyên Kurdistanê û ji welatên cîran kişand, careka dî ronahî da girîngîya cil û bergên edetî yên kurdî wekî sembola nasname, berxwedan û dewlemendîya mîrateya çandî.
Festîval, di bin sihwana Rêveberîya Serbixwe ya Zaxo de tê organîze kirin, li derdora Pira Delal a dîrokî ya navdar pêk tê. Pira Delal, ku yek ji sembolên herî giring ên Zaxo ye, bi rengên cilên edetî, dengbêjî û govendên zindî reng vedigire. Festîval du rojî ye û bernameya wê hem semînerên akademîk û hem jî pêşandanên folklorîk û modayê dihewîne.
Cil û Bergên Kurdî: Ne bi Tenê Cil, Sembola Nasnameyê ye
Şel û şepik, wekî cilê edetî yên mêran ê navendî yê Kurdistanê tên naskirin. Ji berhemên hirîya berx an jî bizinan (bi destan) tê çêkirin. Ev cil, ku di nav deverên wekî Badînan, Rewanduz û Hakkarî de cihê xwe digire, bi pantolên fireh (şal) û kirasê teng ê bê stû (şepik) tê naskirin. Rengên wê bi gelemperî qehweyî, krem û xêzên xwezayî ne, lê di festîvalê de bi awayên nûjen û bi xemilandinên dewlemend tên pêşkêş kirin.
Li alîyekê dî, Kiras û Fîstan, cilên edetî yên jinên kurd, bi gelemperî ji qumaşên xweş ên wekî hevrîşim (silk), velvet, saten an jî pembîyê ji kalîteya bilind tên dirûtin. Pêşî qumaşê dirêj tê birîn, piştre qalibê edetîî yê fireh û xwerû (bi taybetî ji bo fîstanê) li gorî pîvanên laşî tên amadekirin; milên dirêj û fireh, qismê jêrîn bi gelek pelan an jî qirçikên dewlemend û xemilandinên bi seqok, morik, zêrên nazik û karê destî tên lêkirin. Kiras jî wekî kirasê serî yê tengtir û xemilandî li ser fîstanî tê li xwe kirin. Ev kar bi piranî bi destan an jî bi makîneyên edetî yên hunermendên herêmî tên çêkirin û bi sedan demjimêran kedê dixwe da ku ev mîrateya çandî ya rengîn û spehî derkeve holê.
Pisporên çandê dibêjin, ev cil ne bi tenê kinc in, lê çîroka dîrok, têkoşîn û jîyana rojane ya gelê kurd in. Bi salan, di dema serdemên dijwar de, kurdan bi cilên xwe yên êdetî nasnameya xwe parastine. Li gorey Koordînatorê Festîvalê Delkhaz Musa û endamên komîteya organîzasyonê, armanca sereke ya festîvalê ew e ku ev mîrat ji nifşên nû re were ragihandin û wekî turîzma çandî were pêşxistin.
Di festîvalê de, zêdetirî 30 modêlên jin û mêran ji deverên cuda yên Kurdistanê beşdar bûne. Wan cilên ji parçeyên Bakur, Başûr, Rojhilat û Rojava nîşan dane. Ji cilên jinan ên rengîn ên bi kember û kumên xemilandî bigire heta cilên mêran ên bi kêşan û kumên mezin, her detayek çîrokeka çandî vedibêje.
Bernameya Festîvalê: Ji Akademîyê heta Folklorê
Roja yekem bi semîner û gotûbêjên li ser dîrok û giringîya cilên kurdî dest pê kir. Pispor axivîn li ser bandora cilên kevneşopî li ser nasnameya neteweyî, rolê wan di parastina ziman û çandê de û derfêtên aborî yên ku ew ji bo hunermend û dikandarên herêmî çêdikin. Yek ji mijarên balkêş ew bû ku bihayê cilên kalîteya bilind dikare ji 300 dolaran bigehe heta 20 hezar dolaran, li gorey kalîteya hirî, karê destî û xemilandinan.
Êvarê, li ber Pira Delal, pêşandana modayê ya mezin hat lidarxistin. Bi muzîka zindî ya hunermendên wekî Hozan Dîno û komên folklorîk ên ji hemû Kurdistanê, govendên coşdar hatin girtin. Mêvanan fersend dîtin ku cilên kevneşopî biceribînin, xwarinên herêmî yên wekî kebab, dolma û çayê kurdî tam bikin û di stûdyoyên wênekêşîyê de bîranînên xwe tomar bikin.
Di nav beşdaran de mêvanên ji Ermenistan, Tirkîye, Îran û Sûrîyê jî hebûn. Serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî jî di merasîma vekirinê de amade bû û piştgirîya xwe ji bo parastina mîrateya çandî nîşan da. Ev beşdarîya bilind giringîya festîvalê wekî bûyereka neteweyî ronî dike.
Bandora Aborî û Çandî ya Festîvalê
Festîval ne bi tenê bûyereka çandî ye, ew di heman demê de derfeteka aborî ye ji bo Zaxo û derdora wê. Dikandarên herêmî cil, qumaş, xemilandin û berhemên destan difroşin. Geştyarên ku ji bo festîvalê tên, li otêl û xwaringehan dimînin û aborîya herêmî xurt dikin.
Pispor dibêjin ku festîvalên weha yên mîna Şel û Şepik di dema ku bandorên gerdûnîbûnê li ser çandên herêmî zêde dibin, roleka krîtîk dilîzin. Ew ciwanan teşwîq dikin ku cilên edetî di jîyana rojane de jî bi kar bînin û bi vî awayî girêdana di navbera nifşan de xurt bikin.
Luqman Zaxoyî, yek ji beşdaran, got: “Cilên kurdî mîrateya têkoşînê ye. Dema ku em wan li xwe dikin, em dîroka xwe ya bi sedan salî li ser milên xwe hildigirin.”
Pêşeroj: Berfirehkirina Festîvalê
Organîzatoran ragihand ku festîvala sala bê dê hîn firehtir be, bi beşdarîya navneteweyî ya zêdetir û dibe ku bi pêşangehên daîmî yên cilên kurdî re. Ew dixwazin Zaxo bikin navendeka çandî ya cîhanî ji bo mîrateya kurdî.
Ev festîval, di demekê de ku gelê kurd li seranserê cîhanê li ser mafên çandî û nasnameya xwe disekine, peyamek hêzdar dide: Çand bi saxî dimîne dema ku em wê dijîn, parve dikin û ji nifşên pêşerojê re radigihînin.
Zaxo, bi rengên xwe yên edetî û coşa xwe ya çandî, careka dî îsbat kir ku ew ne bi tenê bajar e, lê navendeka zindî ya mîrateya kurdî ye. Bi hezaran kes beşdarî vê festîvalê bûn û bi coşeka mezin vegerîyan malên xwe, bi soza parastina vê mîrateyê.
Ev bûyer ne bi tenê ji bo Kurdistanê, lê ji bo hemû evîndarên çand û dîrokê bûye îlham. Festîvala Şel û Şepik a Zaxo, wekî ronahîyekê di tarîya gerdûnîbûnê de, berdewam dike ku nasnameya kurdî bi awayekê rengîn û serbilind nîşan bide.
