Ewropaya Serdema Navîn serdemeka dirêj e ku ji sedsala 5an heta sedsala 15an dewam kiriye û pêkhateyên civakî, olî û çandî yên vê serdemê bi kûrahî bandor li têgihîştin û ezmûna zayendîtiyê kiriye. Di vê nivîsê de, em ê lêkolîn bikin ka zayendîtiya li Ewrûpaya Navîn di çarçoweya normên civakî, bandora dêrê û jiyana rojane de çawa çêbûye.
Dêr û Zayendîtî
Di Serdema Navîn de xirîstiyantî di jiyana kesan de yek ji desthilatdarên herî bihêz bû. Dêra Katolîk qaîdeyên ehlaqî û qanûnî saz kirin ku bi tundî zayendîtiyê birêkûpêk dikin. Cinsîyet bi tenê di nav zewacê de û ji bo mebestên zayînê wekî kiryareka pejirandî hate dîtin. Dêrê têkiliya zayendî ya li derveyî zewacê, zînayê, fuhûşê û homoseksueliyê guneh dihesiband.
St. Augustine, teologê serdema navîn, angaşt kir ku zayendî bi tenê amûreka jinûvehilberandinê ye û kiryarên cinsî yên ku ji bo kêfê têne kirin şermezar kir. Ev nêrîn, bi doktrînên dêrê re, pîvanên civakî diyar kirin. Ji aliyê din ve, ji bo birêkûpêkkirina tevgerên zayendî yên kesan, kiryarên îtirafkar û “rêberên guneh” hatin bikaranîn.
Jinbûnî û Keçiktî
Cinsîyeta jinê xwedî cewhereka paradoksal bû, hem pîroz û hem jî gunehkar dihat dîtin. Fîgura Meryem, jin îdealîze kirin ku keçiktiya xwe biparêzin û jiyaneka exlaqî bijîn. Keçiktî hem wekî fezîleteka olî û hem jî weke fezîleteka civakî dihat bilindkirin. Jinên ku beriya zewacê têkiliya zayendî pêk anîne, dibe ku rûbirûyê dûrxistina civakî an cezayê giran bibin.
Kontrolkirina zayendî ya jinê ne bi tenê ji ber sedemên olî, aborî û siyasî jî giring bû. Malbatên esilzade bi parastina keçiktiya jinan armanc kirin ku veguheztina milk û hevsengiya hêzê misoger bikin.
Zewac û Zayendî
Zewac bi tenê çarçoveyek bû ku tê de zayendîtî rewa dihat dîtin. Lêbelê, zewac pir caran ji ber sedemên siyasî û aborî têne kirin, ne ji ber sedemên romantîk. Armanca sereke ya têkiliya zayendî ya di navbera hevjînan de xwedîkirina zarokan bû. Rêbazên kontrolkirina zayînê ji aliyê dêrê ve hatibûn qedexekirin, lê tê zanîn ku di nav gel de hin rêbazên kevneşopî dihatin bikaranîn.
Tundîya zayendî ya di zewacê de wek nîşana kontrolkirina mêran a li ser jinan dihat dîtin û ev yek bi gelemperî ji hêla normên wê demê ve nehatibû rapirsîn. Di vê serdemê de têgîna razîbûna zayendî ya jinan hema bêje nebû.
Fuhûş
Her çend dêr fuhûşê wekî guneh pênase dikir jî, fuhûş li bajarên serdema navîn pir belav bû. Ev di nav gel de wekî “vanaya ewlehîyê” dihate dîtin ku ji ber tepisandina zayendîtiyê derketiye. Her çend fuhûş ji dûrî civakê dijiyan jî, li hin bajaran bi awayekî qanûnî dihatin naskirin û heta dihatin birêkûpêkkirin. Lêbelê, bi wê te’bîrê fahîşe gelek caran dihatin stigmatîzekirin û bi nexweşiyên mîna kotî re têkildar dibûn.
Homoseksuelî
Li Ewropaya serdema navîn bi tundî hevzayendî dihat cezakirin. Dêrê hevzayendî guneheka “nesiruştî” dihesiband. Di hin deman û herêman de, hevzayendî sûcekê giran dihat hesibandin ku dikarî bibe sedema cezayê mirinê. Lêbelê, tê zanîn ku di vê heyamê de homoseksuelî bi tevahî ji holê ranebû û têkiliyên veşartî bi taybetî di nav esilzadeyan de berdewam kirin.
Çanda Gel û Zayendî
Tevî doktrînên fermî, di çanda gelêrî de cinsiyet dikare bi awayekî vekirîtir were berdestkirin. Stran, çîrokên gelêrî û wêjeya mîzahî bi cinsiyetparêziyê bi ken û carinan jî bi hovîtî dihatin kirin. Pîrozbahiyên bi eslê xwe pûtperestî, wek cejnên biharê, mekanên ku zayendîtî tê de bi awayekî azadtir dihat îfadekirin, ava kirin.
Kontrola Civakî ya Zayendî
Cinsîyet ne bi tenê wekî ezmûneka kesane di heman demê de wekî navgîneka kontrolkirina civakî jî dihat dîtin. Rêbazên wek tawanbarkirina zinayê di dadgehan de, testên keçiktiyê û kontrolkirina têkiliyên zewacê di jiyana taybet a kesan de derbas bûn. Di vê kontrolê de bi taybetî jin bûn hedefa sereke.
Di encamê de li Ewropaya serdema navîn, zayendîtî di bin kontrola hişk a normên olî û civakî de bû. Dema ku dêrê zayendîtî di çarçoveya guneh û exlaqî de pênase dikir, çanda gelêrî li derveyî vê axaftina fermî cihekî azadtir afirand. Zexta li ser zayendîtiya jinê bi awayekî zelal avahiya baviksalarî ya serdemê nîşan dide ku mijarên weke fuhûş û hevzayendî rûyên nakok ên vê pêkhateyê radixe ber çavan. Em dikarin bibêjin ku zayendîtî di vê serdemê de ne bi tenê serpêhatiyeka takekesî bû, di heman demê de ronîkirina pêkhateyên civakî û dînamîkên hêzê bû.
