Tu jî hîs dikî ku roj zû derbaz dibin? Dem, wekî avê diherike? Gelo hewce nake dibe tu jîyana xwe xweştir bikî? Jîyanek bi kalîte û bextewar daxwazeke hevpar a gelek kesan e. Stress û mijûlahîya jîyana nûjen carinan dikare gihandina vê armancê dijwar bike. Lêbelê, hin prensîb û adetên bingehîn dikarin roleke mezin di baştirkirina kalîteya jîyanê û bidestxistina bextewarîyê de bilîzin.
Di lêkolîneke vê dawîyê de ku ji hêla Zanîngeha George Mason ve li eyaleta Virginia ya Dewletên Yekbûyî hate kirin, 100 beşdaran wêneyên dîmenên mezin û deverên piçûk ên tevlihev ên mîna dolaban nîşan dan. Lekolînvanan dîtin ku mirov bêtir difikirin ku ew ji bo demek kurttir li dîmenên piçûktir dinihêrin, lê berevajî vê yekê ji bo dîmenên mezin dirêjtir…
Hevnivîskarê lêkolînê Prof Martin Wiener got ku dirêjbûna demê dibe ku encama mejiyê me be ji ber ku ew hewil didin ku agehdariya li ser dîmenên ku em ji bîr dikin berhev bikin. Di heman demê de ‘hêdîkirina demê’, heyranî bi gelek feydeyên tenduristiyê yên erênî ve girêdayî ye, di nav de rewşa çêtir, stresek kêmtir û meyla zêde ber bi dilovaniyê ve, li gorî lêkolînekê. Ew van pirsan dike; xweşî çi ye û em çawa dikarin wê zêdetir li jiyana xwe zêde bikin?
Di pirtûka xwe ya 2021 Awestruck de, psîkolog Jonah Paquette dibêje ku serpêhatiyên heyranîyê du hêmanên sereke hene: rûbirûbûna “berfirehiyê” û ceribandina derbazbûnê (di bingeha xwe de, xwe li ber firehiyek wesa biceribînin, her çend ew ji we re ne bereqil be jî).
Mînak, firehbûn dikare dîmeneke berfireh a zincîreçiyayan be, lê di heman demê de dikare bibe têgehek dijwar di serê mirovî de, mîna mezinahiya gerdûnê. Lê hûn ne hewce ne ku hûn di nav fezayê de bigerin da ku hûn berfirehiyê biceribînin. Li vê derê hinek şêwaz hene ku hûn xweşî û heyranîyê li jiyana xwe zêde bikin.
Xwarina Tendurist
Xwarin, hem li ser tenduristiya laşî û hem jî ya derûnî bandoreke mezin heye. Xwarineke hevseng û xurek asta me ya enerjiyê zêde dike, pergala me ya berevaniyê xurt dike û me bi tevahî têxe hîssîyateke çêtir. Giring e ku mirov xwe ji xwarinên destkirî û vexwarina zêde şirîn dûr bixe û bala xwe bidin ser fêkiyên teze, sebze, dexil û çavkaniyên proteîna saxlem.
Herin Analogê
Bê guman, me hemiyan ev kiriye: me hemîyan ev serpêhatî ji dest da, ji ber ku em pir mijûl bûn ku bi bêhiş di nav têlefonên xwe de bigerin. Paquette pêşniyar dike ku bi rêkûpêk xwe ji ekranan dûr bixin da ku li cîhana analogê ya ku hûn îhtîmal e ku hûn jê hez dikin hebe. Ev di heman demê de dibe ku we bike mirovekê bi coş û xweştir.
Egzersîzên Birêkûpêk
Çalakiya laşî rêyeke giring e ku stresê kêm bike, rewşa xweş bike û tenduristiya giştî biparêze. Werzîşkirina bi kêmî ve 150 hûrdeman di hefteyê de bi tundî nerm piştgirî dide tenduristiya dilî û bi zêdekirina derziya endorfînê dilxweşiyê çêdike. Çalakiyên wekî meş, bazdan, melevanî an yoga dikarin bi hêsanî di rûtîna rojane de werin yekkirin.
Bala Xwe Bidin Tiştên Piçûk
Gelek ji me xwe di nav jiyanê de wekî otopîlotê diherikîne, bi zorê her roj hûrguliyên piçûk ferq nakin dema ku mejiyê me bi dilşkestî hewil dide ku agehdariyan bişopîne. Lê bi hêdîbûn û guhdana zêdetir li serpêhatiyên asayî (mesela bêhna şîvê an jî dengê çivîka diçîvin), psîkolog Jonah Paquette difikire ku lazim e em her roj xwe li ber ecêbên din biceribînin.
Girêdanên Civakî
Têkiliyên civakî yên xurt yek ji mifteyên bextewariyê ne. Têkiliyên me bi malbat, heval û civakê re piştgiriyek hestyarî peyda dikin û ji me re dibin alîkar dema em bi pirsgirêkên jiyanê re rûbirû dimînin. Beşdarbûna bûyerên civakî, hevdîtina mirovên nû û kûrkirina têkiliyên heyî di başkirina kalîteya jiyanê de giring e.
Tenduristiya Derûnî û Hişyarî
Tenduristiya derûnî beşeke giring a bextewariya giştî ye. Medîtasyon, temrînên nefesê yên kûr û pratîkên hişyariyê rêyên bandorker in ku stresê kêm bikin û hişî aram bikin. Wekî din, lêgerîna arîkariya pispor û lêgerîna dermankirinê dema ku hewce be jî piştgirî dide tenduristiya derûnî.
Şêweya Xewê
Xewa têr û kalîte hem ji bo tenduristiya laşî hem jî ji bo giyanî krîtîk e. Sazkirina rûtîneke xewê ya birêkûpêk, guhdana li ser paqijiya xewê û 7-9 demjimêran xewê her şev asta enerjiyê û tenduristiya giştî baştir dike.
Pêşkeftina Kesane û Armanc
Di jiyanê de mirov xwedî armanc û be, ev motîvasyonê zêde dike û hesteke razîbûnê çêdike. Xwepêşxistin, fêrbûna jêhatîbûnên nû û danîna armancên kesane rêyên baştirkirina kalîteya jiyanê ne. Giring e, gavên piçûk bên avêtin da ku mirov bigihîje armancan û bi berdewamî pêşveçûnan binirxîne.
Ramana Erênî û Minetdarî
Mirov xwedî nerîneke erênî û pratîkkirina minetdarîyê be, bandoreke bihêz li ser zêdekirina bextewariyê çêdike. Her roj mirov fokûsa bide ser tiştên erênî û mirov tiştên minetdar bi bîr bîne, ev dê ji alîyê derûnî ve mirovî bextewartir û xweşsihet bike.
Ji Mintiqeya Rehetiya Xwe Birevin
Xweşî dikare ji nûbûnê jî were. Her weha nûbûn bi hişên me bi hîlebazîyên biaqil dilîze. Hîndekarê Zanîngeha Leeds Beckett û nivîskarê Making Dr. Steve Taylor dibêje: “Hînnebûn – serpêhatiyên nû, hawîrdorên nû, her cure nûbûn – têgihîştina me ya li ser demê hêdî dike. Dem. Herin cîhên nû, tiştên nû biceribînin, mirovên nû bibînin û ji ezmûnan hişyar bin.”
Birêvebirina Demê
Birêvebirina demê bi bandor asta stresê kêm dike û jiyanê organîzetir dike. Pêşanîkirin, pîlansazî û karanîna wextekê bi bandor dibe alîkar ku hem di karsazî û hem jî di jiyana kesane de hevsengiyê ava bike.
Keyfa demî derxin. Gava ku hûn rastî tiştekê nuwaze hatin, xwe pê bigirin. Dibe ku girtina wêneyekê û weşandina wê li ser medyaya civakî li hemdê mirovî biçe. Di şûna wê de, hewil bidin ku tahma wê gavê derxin. Û gava ku hûn gihîştin malê li ser wê binivîsin. Li gorî Paquette, kirina vê dikare ji we re bibe alîkar ku hûn vegerin wê kêliya efsûnî û di heman demê de hesta zexta demê kêm bike.
Xwezayê Hembêz Bikin
Nuwaze, peyveke zêde tê bikaranîn, lê ji bo danasîna xwezayê guncav e. Dinyaya xwezayî ne bi tenê ji ber ku ji hêla fîzîkî ve berfireh e, lê di heman demê de ji ber ku ew bi kerametên piçûk ên nezelal tijî ye jî bi heybet û heyranî ye. Ew dikare tevneke pîrebokê be, dibe kulîlka biharê, dibe ku nexşeyên li ser peleke nerm be. Bimeşin, xwe bidin ber vê firehiyê û li van kerametên xwezayê bifikirin.
Jîyaneke bi kalîtetir û bextewar û xweştir bi hinek rêzikên adetên sade û bi bandor gengaz e. Xwarina tendurist, werzişa birêkûpêk, têkilîyên civakî yên xurt, şêwazek xewê ya baş, tenduristîya derûnî, pêşkeftina kesane, ramana erênî û rêveberîya demê ya bi bandor gavên giring in di vê rêwîtîyê de. Bi pejirandina van adetan, hûn dikarin hem ji hêla laşî û hem jî ji hêla giyanî ve jiyaneke tendurist û bextewartir bijîn.
