Di cîhana îroyîn de, zanîn ji her demê zûtir tê hilberandin, belavkirin û vexwarin. Telefonên zîrek, platformên medyaya civakî û înternet, li her kêlîyê û li her cihî gihîştina zanînê pêk tîne. Ev rewş di zanistîya sîyasî de têgeheka nû derdixe holê: Enfokrasî. Enfokrasî, ew pergal e ku tê de zanîn wekî şêwazeka rêveberîyê tê bikaranîn û veguhestina zanînê û kontrolkirina wê desthilatê dîyar dike. Di vê pergalê de, enformasyon hêz e û ew ên ku vê hêzê di destê xwe de digirin, xwedî potansîyela rêberkirina civak û sîyasete ne.
Taybetmendîyên Bingehîn ên Enfokrasîyê
Hilberîn û Kontrolkirina Zanînê: Di enfokrasîyê de desthilat ne bi tenê bi xwedîbûna zanînê ve, di heman demê de bi şîyana hilberandin, belavkirin û kontrolkirina zanînê ve girêdayî ye. Hikûmet, sazîyên medyayê, rêxistinên civaka sivîl û heta takekes jî dikarin li gorî berjewendîyên xwe zanînê hilberînin û vê zanînê ji bo şekildana raya giştî bi kar bînin.
Veguhestina Zû ya Zanînê: Bi xêra medyaya civakî û platformên dîjîtal, zanîn di cih de belav dibe. Ev lez, dibe sedem ku bûyer û nîqaşên sîyasî gelekî dînamîk bibin. Tweetek, nûçeyek an vîdyoyek dikare di cih de bigehe bi milyonan kesan û bandorê li raya giştî bike.
Rêveberîya Dîtinê: Enfokrasî, li şûna rastîya zanînê, giringîya dîtineka ku tê afirandin destnîşan dike. Hikûmet û aktorên sîyasî, ji bo ku raya giştî li gorî berjewendîyên xwe bişopînin, carefully carfted narratives (çîrokên bi baldarî hatine avakirin) bikar tînin. Ev rewş, di serdema “paş-rastî” (post-truth) de, zêdebûna dezenformasyon û agahîyên şaş re zeminê amade dike.
Analîza Daneyan û Armanckirin: Analîza daneyên mezin (big data) amûreka giring a enfokrasîyê ye. Partîyên sîyasî û kampanyayên wan, bi analîzkirina agahîyên demografîk, berjewendî û tevgerên onlayn ên hilbijêran, peyam û naverokên taybet ji wan re pêşkêş dikin. Ev yek, ragihandina sîyasî bêtir kesane û bi bandor dike.
Nimûneyên Enfokrasîyê di Ekosîstema Kurdî de
Kurd, ji hêla dîrokî ve, ew gel in ku li dijî zordestî û sansûrê têkoşîne. Ji ber vê yekê, gihîştina zanînê û kontrolkirina veguhestina zanînê her tim ji bo civak û sîyaseta kurdî roleka krîtîk lîstîye. Têgeha enfokrasîyê di ekosîstema kurdî de bi van nimûneyan dikare were ravekirin:
Rola Medya û Ziman: Medyaya kurdî, bi salan e platformeka giring e ku tê de nasname, çand û daxwazên sîyasî yên kurdan têne vegotin. Bi taybetî kanalên satelîtê û malperên nûçeyan, hiştîye ku kurd çîrokên xwe vebêjin û li hemberî narratîvên fermî dengên alternatîf bilind bikin. Mînak, kanalên wekî Stêrk TV an Rûdaw, ji bilî ku ji bo kurdên li dîasporayê çavkanîyên giring ên zanînê ne, di parastina ziman û çanda kurdî de jî roleka giring dilîzin. Belavkirina zanînê bi zimanê kurdî, hem ji bo zindîkirina ziman û hem jî ji bo avakirina hişmendîyeka çandî û sîyasî ya hevpar, hêzeka enfokratîk e.
Bandora Medyaya Civakî: Medyaya civakî ji bo çalakvan û sîyasîyên kurd bûye amûreka bihêz. Pêşveçûnên sîyasî yên li herêmê, binpêkirinên mafên mirovan an çalakîyên çandî, bi platformên wekî Twitter, Facebook û Instagramê bi lez têne ragihandin. Mînak, dîmenên xwenîşandaneka protestoyî an ragihandina binpêkirina mafên mirovan, dikare ji sansûra medyaya kevneşopî bireve û rasterast bigihe raya giştî. Ev rewş, leza belavbûna zanînê û qada bandora wê zêde dike û bandoreka enfokratîk diafirîne.
Dezenformasyon û Propagandaya Dijber: Sîyaseta kurdî gelek caran rastî kampanyayên dezenformasyon û agahîyên şaş hatîye yên ku ji hêla aktorên cuda ve têne hilberandin. Ev yek alîyê tarî yê enfokrasîyê nîşan dide. Belavkirina agahîyên şaş dikare bi armanca manîpulekirina raya giştî, xerabkirina wêneya kurdan an teşwîqkirina nakokîyên navxweyî be. Ji ber vê yekê, sazîyên medyayê yên kurdî û çalakvan, di gihîştina agahîyên rast û têkoşîna li dijî dezenformasyonê de berpirsîyarîyeka mezin digirin ser xwe.
Perwerde û Hişmendî: Di nav civaka kurdî de perwerde û hişmendî wekî alîyekê erênî yê enfokrasîyê tê dîtin. Belavkirina agahîyên rast ên der barê dîrok, çand û mafên sîyasî yên kurdan de, beşdarî avakirina hişmendîyeka nasnameya kolektîf dibe. Rêxistinên civaka sivîl û sazîyên perwerdeyê, bi veguhestina vê zanînê ji nifşên ciwan re, hêzeka enfokratîk diafirînin. Bi taybetî sazîyên ku perwerdeya bi zimanê kurdî didin an akademîsyenên ku li ser dîroka kurdî dixebitin, di hilberîn û belavkirina zanînê de roleka giring dilîzin.
Encam
Enfokrasî, rastîyeka neçar a cîhana îroyîn e. Di vê serdemê de ku zanîn desthilat e, têgihiştin û rêvebirina herikîna zanînê dê paşeroja sîyasetê û civakê şekil bide. Di ekosîstema kurdî de jî zanîn, hem wekî amûreka têkoşînê û hem jî wekî hêzeka avakirina nasnameyê giringîya xwe diparêze. Enfokrasî, hem derfet û hem jî rîskên tevlihev dihewîne. Ji ber vê yekê, gihîştina agahîyên rast, ramana rexneyî û şîyana têkoşîna li dijî dezenformasyonê, ji her demê bêtir qîmetdar e.
