Li navçeya Artûklûyê ya Mêrdînê, li Daraya Kevnar, keşfeka nû ya dîrokî û arkeolojîk bû sedema coşeka mezin. Mozaîkeka bi qasî 1500 salî, bi motîfên dilop û pêlên xemilandî, di dema xebatên kolandinê yên li agoraya bajarê antîk de hate dîtin. Ev vedîtina bêhempa, careka din nîşan dide ku Dara ne bi tenê cihekê leşkerî, di heman demê de navendeka giring a bazirganî û bawerîyê ya Mezopotamyayê bû.
Kevnebajarê Darayê: Xezîneyeke Dîrokê
Daraya Antîk, li sedsala 6ê a zayînî, di serdema Împaratorê Roma Rojhilatî I. Justinianus de, ji bo parastina sînorên li dijî Sasanîyan hate avakirin. Ev bajar, ji bilî ku qereqoleka leşkerî bû, di rêyên bazirganîyê yên Mezopotamyayê de xwedî cihekê stratejîk bû. Ji sala 1986ê û hir ve xebatên kolandinê yên li Darayê tên kirin, avahîyên giring ên wekî nekropol (goristanên komî), dêr, qesr, agora, zindan, topxane û bendavên avê derxistine holê. Her weha, zêdetirî 10 hezar serê tîran, qendîl, cam, berhemên seramîk û zêrên xemilandî, dewlemendîya çandî ya bajarê antîk nîşan didin.
Van salên dawîyê, bi piştgirîya Wezareta Çand û Turîzmê, di çarçoveya “Proje ya Mîrateya bo Pêşerojê” de, xebatên kolandinê yên li agora bi lez dewam dikin. Ev xebat, dewlemendtir bûne bi vedîtinên nû yên ku nîşan didin Dara ne bi tenê bajarekî leşkerî, lê di heman demê de navendeka çandî û bazirganî bû.
Mozaîka 1500 Salî: Hevberdana Huner û Dîrokê
Di kolandinên îsal de, li agora, li nêzî dikan û atolyeyan, di nava xanîyekê de mozaîkeka bi qasî 50 metreyan hate dîtin ku arkeolog û evîndarên dîrokê gelekê bi coş kir. Ev mozaîk, bi motîfên geometrîk ên wekî dilop, pêl û xîtikên çargoşe yên xemilandî ye û li ser sikkeyeka ku li ser hatî dîtin, ji serdema I. Justinianus (M.S. 525-575) tê texmînkirin.
Rêvebirê Çand û Turîzmê yê Parêzgeha Mêrdînê Ayhan Gok, giringîya vê vedîtinê weha vegot: “Nêzîkî bê qisûr hate dîtin. Ev ji bo me keşfeka bêhempa ye, mozaîkeka 1500 salî ku heta niha dest lê nehatibû dayîn, careka din hate ronîkirin.” Mozaîk, li ser erdê xanîyekê cih digire ku ji bo xemilandinê dihat bikaranîn û tê fêmkirin ku di dema antîk de du an sê caran hatîye nûkirin. Ev yek nîşan dide ku mozaîk di wê demê de jî wekî berhemeka hunerî ya bi qîmet dihat dîtin.
Berpirsyarê Kolandinê yê Darayê, Arkeolog Dr. Devrîm Hasan Menteşe, dîyar kir ku mozaîk bi taybetî li agora, di dikan û xanîyan de gelekî berbelav in. “Li bajarê antîk, çandeka mozaîkan a pir dewlemend heye. Ev mozaîk, erdê odeyeka mezin digire û estetîka hunerî ya bajarê nîşan dide,” got Menteşe û da zanîn ku ev vedîtin, Dara ne bi tenê bajarekê leşkerî, lê di heman demê de navendeka çandî û bazirganî bû, îsbat dike.
Nasnameya Piralî ya Darayê
Xebatên kolandinê nîşan didin ku Daraya Kevnar di dîrokê de roleka piralî lîstîye. Wekî bajarekê ku 25 hezar leşker lê diman tê zanîn, Dara bi vedîtinên dawî re wekî yek ji navendên bazirganîyê yên herî giring ên Mezopotamyayê tê pênasekirin. Her weha, nivîsên dînî yên hatine dîtin, nîşan didin ku bajar ji bo hacîyan jî cihekî giring ê rawestanê bû. Ev mozaîk, kapasîteya hunerî û zanaetkarîyê ya bilind a Darayê nîşan dide û di heman demê de delîlek e ji bo têkilîyên çandî yên wê demê.
Derîyekê Nû ji Turîzmê re
Mozaîk wê bi yek perçeyî were derxistin û ji mêvanan re were pêşkêşkirin, ku ev yek wê potansîyela turîzmê ya Daraya Antîk hê bêhtir zêde bike. Ayhan Gok, got: “Ev mozaîk wê ji bo mêvanan bibe xaleka nû ya balkêş. Her ku kolandin dewam dikin, em bawer in ku wê vedîtinên nû jî derkevin holê, ji ber ku li vê derê dîrokeka bêhempa heye.” Xebatên kolandinê yên ku tevî germahîya zêde bi baldarî têne kirin, nirxê Darayê yê dîrokî û turîstîk bi hêz dikin.
Di encamê de, mozaîka 1500 salî ya ku li Daraya Antîk hatî dîtin, ne bi tenê berhemeke hunerî ye, di heman demê de pencereyek e ku ber bi dîroka dewlemend a Mezopotamyayê ve vedibe. Ev mozaîk, bi motîfên dilop û pêlan xemilandî, nasnameya leşkerî, bazirganî û dînî ya Darayê careka din ronî dike. Bi piştgirîya Wezareta Çand û Turîzmê, xebatên kolandinê yên domdar, sirên vî bajarê antîk eşkere dikin û bilindbûna Darayê di warê turîzmê de bê navber dewam dike. Ev vedîtin, ji bo evîndarên dîrokê, arkeologan û her kesê ku dixwaze mîrateya çandî ya Mêrdînê keşf bike, geşedaneka cihê kelecanîyê ye.
