Li Rûsyayê Yekitîya Kurdologan hate avakirin. Rûsya, bi dîroka xwe ve, bûye yek ji navendên giring ên xebatên akademîk ên li ser civaka kurdî û çand û edebîyata wê. Ji bo ku ev xebat bi awayekê rêxistinî û bi bandortir bên meşandin, li Rûsyayê avabûna Yekîtîya Kurdologan hate ragihandin. Ev pêşveçûn, ji bo xebatên li ser dîrok, ziman, wêje û çanda kurdan bên sazûmankirin û di qada navneteweyî de zêdetir bên dîtin, gaveka giring tê hesibandin. Di vê nivîsê de, avabûna Yekîtîya Kurdologan, armancên wê, qadên xebatê û alîkarîyên wê yên ji bo kurdolojîyê dê bên nirxandin.
Kokên Dîrokî yên Kurdolojîyê li Rûsyayê
Kurdolojî, wekî disiplîneka akademîk a ku ziman, çand, dîrok û avahîya civakî ya gelê kurd lêkolîn dike, li sedsala 19ê li Rûsyayê derketîye holê. Di serdema Rûsyaya Çarîst de, bi taybetî di dema şerên li dijî împaratorîyên Osmanî û Farisan de, têkilîyên bi civaka kurdan re hatin pêşxistin, ku ev yek jî eleqeya li ser ziman û çanda kurdan zêde kir. Li sedsala 19ê, dîplomat û akademîsyenên rûs destnivîsên kurdî berhev kirin û xebatên giring ên wekî ferhenga kurdî-fransî amade kirin. Di serdema Yekîtîya Sovyetê de jî, kurdolojî di bin banê Enstîtuya Şarqîyatê ya Akademîya Zanistên Rûsyayê de bi awayekî sîstematîk hat lêkolînkirin. Li salên 1950yê “Komîteya Kurdan” hate avakirin û ev komîte piştre bû “Koma Kurdologan”. Ev kom, bi taybetî li ser dîroka sîyasî û civakî ya kurdên Bakur, Başûr û Rojhelatê xebatên giring kirin û kurdolojîya Sovyetê dewlemend kir.
Avabûna Yekitîya Kurdologan
Yekitîya Kurdologan li Rûsyayê hate avakirin, ji bo ku xebatên kurdolojîyê yên heyî di bin banekê de bên komkirin û bi awayekî koordînekirî bên meşandin. Yekitî, armanc dike ku zanyarên ji dîsîplînên cuda yên wekî akademîsyen, zimanzan, dîroknas û antropologên çandî bigihîne hev û platformeka navdîsîplîner ava bike. Her çendî hêj daxuyanîyeka fermî li ser dîroka avabûnê û hûrgilîyên wê nehatibe weşandin jî, tê zanîn ku yekitî bi navendên akademîk ên li bajarên wekî Moskow û St. Petersburgê re di nêzîkatîyê de dixebite.
Armanca bingehîn a yekitîyê, teşwîqkirina lêkolîna sîstematîk a ziman, wêje û dîroka kurdan, piştgirîkirina xebatên zanyarên vê qadê û hevkarîya torên akademîk ên navneteweyî ye. Her weha, lêkolîna li ser hebûna dîyasporaya kurdan li Rûsya û komarên berê yên Sovyetê jî di nav pêşengîyên yekîtîyê de cih digire.
Qadên Xebatê û Armanc
Yekitîya Kurdologan, bi pîlansazîyeka piralî ve xebatên xwe dimeşîne. Di nav van xebatan de ev ên jêrîn derdikevin pêş:
Lêkolînên Akademîk û Weşandin: Yekitî, armanc dike ku li ser dîrok, ziman û çanda kurdan gotarên akademîk, pirtûk û wergêranan biweşîne. Bi taybetî wergêrandina berhemên bi kurdî bo rûsî û zimanên din ên cîhanê, dikare bala navneteweyî bikişîne ser yekitîyê.
Konferans û Semîner: Sazkirina konferans, sempozyûm û atolyeyên navneteweyî di warê kurdolojîyê de, yek ji xebatên sereke yên yekitîyê ye. Ev çalakî, dê kurdologên ji welatên cuda bigihînin hev û parvekirina zanyarîyê û hevkarîyê zêde bikin.
Perwerde û Xebatên Zimanî: Parastin û hînkirina zimanê kurdî, yek ji armancên pêşîn ên yekitîyê ne. Di vê çarçoveyê de, kursên zimanê kurdî, lêkolînên zimanzanîyê û arşîvkirina dîjîtal a berhemên kurdî tên pîlankirin.
Hevkarîya bi Dîyasporaya Kurdî re: Civaka kurdî ya li Rûsya û komarên berê yên Sovyetê dijî, di xebatên yekitîyê de cihê giring digire. Yekitî, armanc dike ku mîrateya çandî ya van civakan biparêze û rewşa wan a civakî-sîyasî lêkolîn bike. Mînak, hevkarîya bi Konfederasyona Rêxistinên Kurd ên BDT’yê re, ku li sala 1994ê hatîye damezrandin, dikare maf û nasnameya çandî ya kurdên dîyasporayê piştgirî bike.
Hevkarîyên Navneteweyî: Yekitî, pîlan dike ku bi navendên kurdolojîyê yên li Ewropa, Rojhilata Navîn û deverên din re projeyên hevpar bimeşîne. Ev yek, dê xebatên kurdolojîyê yên li Rûsyayê bi perspektîfeka gerdûnî dewlemend bike.
Tevkarîyên ji Kurdolojîyê re û Perspektîfa Pêşerojê
Avabûna Yekitîya Kurdologan, dikare hêzeka nû bide xebatên kurdolojîyê yên li Rûsyayê. Bi taybetî piştî hilweşîna Yekitîya Sovyetê xebatên li ser civaka kurd kêm bûne, lewma tê çaverêkirin ku yekitî vê qadê ji nû ve zindî bike. Yekitî, dikare di warên wekî parastina lehçeyên cuda yên zimanê kurdî, danasîna wêjeya kurdî li qada cîhanê û lêkolîna kûrtir a dîroka kurdan de karên giring bike.
Her weha, têkilîyên nêzîk ên yekitîyê bi dîyasporaya kurdî ya li Rûsyayê re, dikare piştgirîyê bide entegrasyona çandî û civakî. Tê texmînkirin ku li Rûsyayê nêzîkî 200 hezaran kurd hene û aktîvîzma civakî-sîyasî û çalakîyên çandî yên van civakan ji bo xebatên yekitîyê bingeheka giring pêk tîne.
Encam
Avabûna Yekitîya Kurdologan li Rûsyayê, ji bo sazûmankirina xebatên akademîk ên li ser çand û dîroka kurdan gaveka dîrokî ye. Yekitîyê, hem li Rûsyayê hem jî di qada navneteweyî de potansîyela xurtkirina xebatên kurdolojîyê heye. Bi armancên wekî parastina zimanê kurdî, lêkolîna dîrokê û zindîkirina mîrateya çandî ya dîyasporayê, ev sazî dikare kurdolojîyê bigehîne asteka bilindtir. Di pêşerojê de, bi hevkarîyên navneteweyî û projeyên akademîk, tê çaverêkirin ku çanda kurdî di qada gerdûnî de zêdetir bê naskirin û têgihiştin.
