Otodîdaktîsîzmê (autodidacticism), bi kurdî yanî xweperwerdekirin an jî xweristin. Anku pratîka fêrbûna mijarekê ye bêyî rêberîya mamosteyekê. Ev rêbaz ew e ku, kesek gava bixwaze tiştekê fêr bibe, gava bixwaze di warekê de bikeve bi materyalên wî bi xwe hilbijartî, bi rîtma xwe û li gor dema xwe dixebite. Bi vî şiklî xwe perwerde dike û zanîna xwe pêş dixe.
Di serdema dîjîtal de, bi belavbûna înternetê, platformên onlayn û teknolojîyên wekî jîrîya çêkirî (AI) re, otodîdaktîsîzmê pêşkeftineka mezin bi dest dixe. Ev trend, perwerdeya berê bi awayekê bingehîn diguherîne û fêrbûnê dike proseseka destgehiştîtir, kesanetir û heta hetayê. Di vê nivîsê de, çarçoveya dîrokî ya otodîdaktîsîzmê, faktorên dîjîtal, bandorên li ser perwerdeyê, awantaj û kêmasîyên wê û pêşeroja wê dê bê lêkolînkirin.
Çarçoveya Dîrokî ya Otodîdaktîsîzmê
Otodîdaktîsîzm, ne têgeheka nû ye; kokên wê vedigerin heta Serdema Navîn. Mînak, li sedsala 12an, berhema Îbn Tufeyl Hayy ibn Yaqzan çîroka zarokekê vedibêje ku li çolê mezin bûye û bi aqil û tecrubeya xwe siruşt û Xwedê fam kirîye. Ev çîrok, ji felsefeya Îslamî heta humanîzma Ronesansê û Serdema Ronahîyê bandor çêkirîye. Berîya sedsala 19an, gelek dahêner û zanyar, bi berdestîk û xweristinê pêş ketine. James Watt û kesên wekî wî, bi xweperwerdekirinê û beşdarî pêşkeftinên zanistî bûne. Li sedsala 20an, rêjeya dibistanê zêde bûye (li DY’yê ji bo kesên 1886-1890 jidayikbûyî navînî 7.86 sal, ji bo 1926-1930an 11.46 sal), lê li salên dawîyê homeschooling, unschooling û fêrbûna onlayn populer bûne. otodîdaktîsîzma dîjîtal, çîrokên çandî diguherîne û perwerdeyê dike ekolojîyeka takekesî.
Sedemên Pêşkeftinê: Faktorên Dîjîtal
Serdema dîjîtal, amûrên lezê didin otodîdaktîzmê pêşkêş dikevin. Înternet, pirtûk, malper, vîdeo, tomarên deng û platforman destgihîştinê hêsantir dike. Wikipedia, YouTube, Udemy, Udacity û Khan Academy fêrbûna hevkarîyê teşwîq dikin. Pandemî, pêşkeftinên AI’ê, erzanîya teknolojîyê û rêyên nerm û nazik, fêrbûna dîjîtal ji marjînalbûnê ber bi navendê ve dibin. MOOC’lar (Kursên Onlayn ên Mezin û Vekirî), dersên mobîl, mîkro-sertîfîka û bootcamp’an, ji her temenî re derfeta xwerperdekirinê peyda dikin. AI, bi ravekirina têgehan bi awayên cuda, fêrbûna takekesî pêşkêş dike û leza kesên meraqdar zêde dike. Li gorey Forbes’ê, di nav karsazên millennial de otodîdaktîzm bi xwebiryarkirin û hewesê tên motîvekirin. Di serdema AI’ê de, kesên otodîdakt çareserîyên nûjen çêdikin.
Bandorên li ser Perwerdeyê
Otodîdaktîzma dîjîtal, ji nû ve şeweyê dike perwerdeyê. Dibistanên berê di serdema pîşesazîyê de mayîne, lê zarok di ronesansa dîjîtal de dijîn; fêrbûna xwe-rêvebirî û pisporîya zû derdikeve pêş. Jîrîya çêkirî, westîna mamosteyan kêm dike, tecrubeyên takekesî peyda dike û gehiştina perwerdeya kalîteyê demokratîk dike. Lêbelê, guhertina mijarên kevneşopî (mînak jiberkirina paytextên dewletan) bi mijarên wekî blockchain’ê tê pêşnîyarkirin. Li Hindistanê, bazara perwerdeya onlayn heta 2025an digihe 7.57 milyar dolaran, bi mezinbûna salane %25 û kêmkirina navendên koçberîyê %30-40. Jîrîya çêkirî lezê dide fêrbûnê: perwerdeya bi jîrîya çêkirî piştgirîkirî, bi tempoya xwe, lezkirî, binavbûyî û encam-oriented, rastîya ku tenê %10 ‘pirtûkkxwîner’ in dihesibîne. Lê rapora UNESCO’yê dibêje ku delîlên zexm ji bo nirxa zêdekirî ya teknolojîyên dîjîtal di perwerdeyê de tune.
Awantaj û Kêmasîya Otodîdaktîsîzmê
Awantaj: Fêrbûna dîjîtal, bêyî cudahîya erdnîgarî û demografîk gihiştin peyda dike; bi hewcedarîyên bazara kar (AI, bazara dîjîtal) re li hev e. Mîkro-sertîfîka dem û lêçûn kêm dike. Heta 2030an, %39ê jêhatîbûnan dê biguhere; 170 milyon karên nû dê bêne afirandin lê 92 milyon winda bibin; ji nû ve jêhatîbûna domdar pêwîst e. Otodîdaktîzm, ramîna krîtîk, dîsîplîna xwe û şîyana refleksê pêş dixe. Jîrîya çêkirî, bi prensîbên wekî dubarekirina navberî, bîranîna çalak û bersiva armanckirî, fêrbûnê bi bandor dike.
Kêmasî: Kalîteya naverokê ne hevgirtî ye, rêjeya temamkirina kursên vekirî kêm e, newekhevîyên dîjîtal destgihiştinê sînordar dike. Girêdayîbûna zêde bi Jîrîya Çêkirê re zanîna serverû (xeyala îluzyonê) çêdike; nebûna notgirtin an xwendina kûr xetere ye. Dema ekranê, bandora xerab li pêşkeftina mejî dike; xwendina li ser kaxezê famkirin ji dîjîtal baştir peyda dike. Medyaya civakî û perwerdeya TikTok’ê, parastinên berê dihelîne û belavkirina dezenformasyonê dike. Li Hindistanê, xwendekar di karanîna teknolojîyên wekî jîrîya çêkirîyê de sînorkirinên zihnî nîşan didin; pergal wan girêdayî dike.
Nêrîna Pêşerojê Otodîdaktîsîzmê
Pêşerojê, perwerde bi jîrîya çêkirîyê re takekes dibe lê hêmana mirovî dê jêneger bimîne. Bazarên pêşbînî, bi pêşbînkirina jêhatîbûnan (mînak, %50 guhertina karên pêşdebirên asta destpêkê bi alîkarên kodkirina jîrîya çêkirîyê), perwerdeyê bi rê ve dibin. Mufredat dê bala xwe bidin afirînerî, ramîna krîtîk û xwendenivîsîna jîrîya çêkirîyê; Jîrîya çêkirî dê %70ê karên berê bigire. Piştgirîyên polîtîk (wekî Çarçoveya Kredîya Neteweyî ya Hindistanê), entegreyî fêrbûna dîjîtal dike di pergalên fermî de. Lê ji bo girtina valahîya destgehiştin-serkeftinê, encamên pîvandinê, bawerîya kardêran û polîtîkayên berfirehtir pêwîst in.
Encam
Otodîdaktîzm, di serdema dîjîtal de perwerdeyê demokratîk dike û hêzê dide kesan lê nêzîkatîyeka hevseng hewce dike. Karanîna teknolojîyê wekî piştgirî, fêrbûnê dewlemend dike; girêdayîbûna zêde xetereyê çêdike. Nifşên pêşerojê, bi vê trendê re dê nûjentir û adaptebûyîtir bin, lê pergalên perwerdeyê divêt li gorey vê biguncin. Xweristin an jî xweperwerdekirin, mifteya veguherindina meraqê ye bo jêhatîbûnê.
