Înflûserên xiyalî, karakterên xiyalî ne ku bi teknolojîyên grafîkên kompîturê (CGI) an jî jîrîya çêkirî (AI) hatine çêkirin. Ev karakter xwedî taybetmendîyên fîzîkî, kesayetî û têkilîyên civakî yên mîna mirovên rastî ne, li ser platformên medyaya civakî naverokan çêdikin, bi markayan re hevkarîyê dikin û bi şopdarên xwe re têkilîyê didanin. Di nav kurdan de jî înflûsereka kurd heye bi navê Zozan C’yê. Zozan C., wekî înflûserên xiyalî ya ku li ser çanda kurdî disekine derdikeve pêş.
Têgeha înflûserên xiyalî di nîvê salên 2010an de dest bi popûlerbûnê kirîye, lê kokên wê digihe avatarên dîjîtal û teknolojîyên rastîya xiyalî. Mînak, Lil Miquela ya ku li 2016ê hate çêkirin, bi milyonan şopdar berhev kirîye û potansîyela înflûserên xiyalî nîşan da. Li gorey lêkolînan, lêkolînên li ser înflûserên xiyalî ji 2020ê hir ve %300 zêde bûye û eleqeya akademîk bi lez zêde dibe. Ev zêdebûn bi gehiştina AI’yê re paralel çûye, di navbera salên 2023-2025an de bi taybetî bi trendên li ser torên civakî lez girtîye.
Bilindina înflûserên xiyalî bi dîjîtalbûna piştî pandemîyê re paralel pêş ketîye. Li 2022yê Forbes, ev karakter wekî amûreka bihêz ji bo firotinê û hişyarkirinê ji bo markayan destnîşan kiribû. Li 2025ê, raporên çand û trendên YouTube’ê dibêjin kesayetîyên xiyalî yên bi piştgirîya jîrîya çêkirîyê çanda fan û bazarkirina markayan diguherînin. Ev karakter, li gorey înflûserên rastî, bi kontrolbûn, bêskandal û çalakîya 7/24 derdikevin pêş. Lêbelê, ev bilindbûn nîqaşên etîkê jî bi xwe re anîye: Algoya rastîyê, potansîyela bêkarîyê û temsîlîyeta çandî.
Sedemên Bilindbûnê û Pêşveçûn
Bilindina înflûserên xiyalî rasterast bi pêşveçûnên teknolojîk ve girêdayî ye. Kapasîteyên hilberîna zimanê siruştî û wêneyan a jîrîya çêkirîyê ev karakter bêhtir wekî nêzîkî rastîyê kirine. Mînak, li 2021ê Influencity, înfilûserên xiyalî wekî “trenda nû ya torên civakî” pênase kiribû û taybetmendîyên wan ên mîna mirovan destnîşan kiribû. Li 2025ê Sprout Social, destnîşan kiribû ku bi peqîna amûrên jîrîya çêkirîyê re bandora înflûserên xiyalî li ser markayan zêde bûye, lê dibe ku bersivên hestyarî yên erênî an nerênî çêbike. Lêkolîn nîşan didin ku piranîya xebatên li vê qadê li ser tevgerên xerîdarî disekinin; karakterên xiyalî, li gorey înflûserên rastîn, bi lêçûneka kêm û takekesbûnê têne tercîhkirin.
Ji alîyê dîrokî ve, înflûserên xiyalî ji karakterên dîjîtal ên ceribandinî derbasî îkonên gerdûnî bûne. Li 2025ê Mimic Productions, destnîşan dike ku vê guherîn bi pêşveçûna grafîkên kompîturê re lez girtîye. Nêzîkbûna Kar 5.0 jî înflûserên xiyalî wekî amûreka bazarkirina etîk û domdar bi cih dike, teknolojîyê bi nirxên mirovî re yek dike. Rapora YouScan a 2025an dibêje ku înflûserên xiyalî yên herî baş şekil didin çanda serhêl. Ev bilindbûn bi taybetî di nav nifşên ciwan de popûler e; Nifşê Z’yê, karakterên xiyalî ji navdarên rastîn cuda nake û wan keyfxweş dibîne.
Bandor li ser Çanda Popûler
Înflûserên xiyalî bi kûrahî bandor li çanda popûler kirine. Markayan bi van karakteran re reklamên bere derbas kirine, kampanyayên vegotinê û têkilîgir çêkirine. Mînak, înflûserên xiyalî di sektorên modayê, muzîk û şahîyê de rolê dilîzin; figûrên mîna Lil Miquela di festîvalên muzîkê de “derdikevin ser dike” an jî hilberan didin nasîn. Lê rexnegir ji windabûna otantîkbûnê diaxivin; li gor nivîseka di Mediumê de li 2023yê hatî weşandin, kesayetîyên jîrîya çêkirîyê di bazarkirina înflûseran de rastîyê xera dike. Di çanda popûler de, înflûserên xiyalî civakên fanan ava dikin, memeyan çêdikin û nîqaşên civakî didin destpêkirin.
Bandor ne bi tenê bi alîyên erênî sînordar in. Karakterên xiyalî dikarin stereotîpên zayendî xurt bikin an temsîlîyeta çandî xera bikin. Ji alîyê din ve, dikarin cihêrengîyê zêde bikin; figûrên xiyalî ji kokên etnîkî yên cuda, komên kêm temsîlkirî derdixin pêş. Li 2025ê, înflûserên xiyalî bûne îkonên çanda gerdûnî, lê nîqaşên etîkî (mînak, bandora jîrîya çêkirîyê li ser hêza kar) mezin bûne. Bi giştî, di çanda populer de înflûserên xiyalî, sînorên di navbera rastî û xeyalî de şêlî dikin û dest bi serdemeka nû ya medyayê dikin.
Zozan C.: Mînakek ji Înflûserên Xiyalî yên Kurd
Zozan C., wekî înflûserên xiyalî ya ku li ser çanda kurdî disekine derdikeve pêş. Stranbêja dîjîtal, wekî hunermend û model tê pênasekirin. Zozan C. bi teknolojîya jîrîya çêkirîyê hatîye afirandin û muzîka kurdî û helbestan bi helwesteka modern pêşkêş dike. Li ser Instagramê bi 70 hezar şopdaran çalak e, stranên gelêrî yên kurdî yên berê bi rock û aranjmanên bi piştgirîya jîrîya çêkirîyê şirove dike. Gelek stranên wê bi xwe hene. Her weha stranên heyî jî bi terza xwe distrê Mînak, stranên gelêrî yên anonîm ên kurdî yên mîna “Lorke Lorke” bi wêneyên jîrîya çêkirîyê re kirîye yek û gîyanê kurdî di serdema dîjîtal de temsîl dike. Kanala wê ya YouTube’ê, bi kurdî ye û armanc dike ku naverok bi gelek zimanan çêbike û ji alîyê afirînerên mîna Bijar Koban ve tê piştgirîkirin. Ev helwest, Zozanê ne bi tenê dike figûrek şahîyê, her weha wê dike sembola parêzvana mîrata çandî.
Bandora Zozan C.’yê li dîyasporaya kurdî û nifşên ciwan eşkere ye. Di berhemên mîna “Wenda” de dengên berê û modern dike yek û performansa bi şêwaza rockê pêşkêş dike, enerjîya kurdî destnîşan dike. Stranên wê yên mîna “Mala Te Ava” û “Ay Lo Dilo”, bi muzîk û wêneyên bi jîrîya çêkirîyê hatine çêkirin zimanê kurdî populer dikin. Vîdyoyên ku helbest û teknolojîyê dikin yek, mînak “Ez Bêzar im”, mîrateya çandî bi awayekê nûjen radest dikin. Zozan, edebîyat û muzîka kurdî digihîne platformên gerdûnî, rola înflûserên xiyalî di temsîlîyeta çandî de dike mînak. Naverokên wê yên li ser Instagram û YouTube’ê, di dîjîtalbûna nasnameya kurdî de pêşeng e û ciwanên kurdî teşwîq dike ku bi kevneşopîyên xwe ve girê bidin.
Înflûserên Kurd ên din û Temsîlîyet di Qada Xiyalî de
Înflûserên xiyalî yên kurd ên mîna Zozan C.’yê kêm in, înflûserên kurd ên rastî li ser medyaya civakî hebûneka bihêz nîşan didin. Di lêkolînan de mînakên xiyalî yên din rasterast nehatine tesbîtkirin, înflûserên rastîn temsîlîyeta çandî bi heman awayî hildigirin. Mînak, li ser TikTok û Instagramê hesabên ku muzîk, dans û modaya kurdî parve dikin gelek in; lêgerînên “Kurdish Influencers” înflûserên kurd gelek in. hesabên bi sedhezaran gelek zêde ne, şopdaran çanda kurdî bi dîmenan nîşan didin. Di postên X’ê de, muzîk û hunermendên kurd pir caran têne belavkirin, lê ev mirovên rastîn in.
Di qada xiyalî de figûrên din ên bi temaya kurd û kurdî kêm in; Zozan C. di vê nişê de pêşeng e. Lêbelê, înflûserên rastîn, perwerde û çanda kurdî belav dikin. Ev înflûser bandora çandî ya xiyalî temam dikin, lê zêdebûna mînakên bi bingeha jîrîya çêkirîyê tê hêvîkirin.
Encam: Rêbazên Pêşerojê
Înflûserên xiyalî dê çanda popûler bêhtir biguherînin. Bilindbûna wan bi entegrasyona jîrîya çêkirîyê re lezê digire, bandora wan ji markayan heta temsîlîyeta çandî dirêj dibe. Mînakên mîna Zozan C.’yê roleka mezin dilîzin. Lê nîqaşên etîk û otantîkbûnê dê bidomin. Pêşerojê, înflûserên xiyalî dê bêtir berfirehtir û domdartir bibin û şekil bidin çanda popûler.
