Yekîtîya Federasyonên Futbolê yên Ewropayê (UEFA), di dîroka futbolê de biryareka bêhempa da û şampîyonîya Ewropayê ya sala 1976an (EURO 1976), ku Çekoslovakyaya wê demê bi dest xistibû, 33 salan piştî parçebûna wî welatî, niha bi fermî Slovakya jî weke şampîyon hate pejirandin. Ev biryar, di dîroka tûrnûwayê de tiştekê yekem e û di warê parvekirina mîrateya federasyonên kevn de helwesteka nû tîne.
Paşxaneya Biryarê: Serkeftina Çekoslovakyayê
Şampîyonîya Ewropayê ya sala 1976an li Yûgoslavyayê hatibû lidarxistin û di fînalê de Çekoslovakya, Almanyaya Rojava bi penaltîyan i 5-3 têk biribû û bûbû şampîyon. Bûyera nejbîr a maçê, penaltîya navdar a Antonín Panenka bû, ku weke “penaltîya Panenka” di dîroka futbolê de cihê xwe girt û bû semboleka penaltîyan. Di tûrnûwayê de Çekoslovakya, di nîvfînalê de Yûgoslavyaya mêvandar bi 3-1 têk bir û derbazî fînalê bû.
Wê demê, di tîma Çekoslovakyayê de lîstikvanên ji herêmên ku niha Çekya û Slovakya ne hebûn. Li gorî biryara UEFA’yê, di tîma şampîyon de herî kêm 7 lîstikvanên Slovak hebûn – li gorî hin çavkanîyan ev hejmar digihêje 8an. Di nav van lîstikvanan de Ján Švehlík cihekê giring digire; Şvehlík di fînalê de gola yekemîn a Çekoslovakyayê avêtibû. Ev alîkarîya hanê bû sedema bingehîn ku UEFA Slovakya jî weke şampîyon nas bike.
Çekoslovakya di sala 1993an de bi awayekê aştîyane bû du welat: Komara Çekê (niha Çekya) û Slovakya. Piştî vê parçebûnê, federasyonên navneteweyî yên weke UEFA û FIFA, serkeftinên Çekoslovakyayê bi gelemperî ji Çekyayê re dihesibandin. Mînak, şampîyonîya 1976an bi salan tenê bi navê Çekyayê hate qeydkirin. Lê belê, Slovakya ji bo ku ji vê mîrateyê para xwe bigire, bi salan xebatên lobîyê meşand.
Biryara UEFA’yê û Bandorên Wê
UEFA’yê, li 12ê Îlona 2025ê biryareka dîrokî da û şampîyonîya 1976an bi fermî di navbera Çekya û Slovakyayê de parve kir. Ev yekem car e ku di dîroka Şampîyonîya Ewropayê de tûrnûwayek ji bo du welatan tê pejirandin. Rayedarên UEFA’yê dîyar kirin ku ev biryar ji bo “dabînkirina edaleta dîrokî” hatîye standin. Serokê Federasyona Futbolê ya Slovakyayê, piştî biryarê daxuyanîyek da û got: “Ev ji bo futbola Slovakê rojeka şanazîyê ye. Keda lîstikvanên me di dawîyê de hate naskirin ku 49 salan berê li qadê xwêdana xwe rijandibûn.”
Ev biryar, Slovakyayê dixe nav lîsteya welatên Şampîyonîya Ewropayê qezenc kirîn. Berê, Slovakya weke welatekê serbixwe li salên 2016 û 2020an beşdarî tûrnûwayê bûbû, lê şampîyonî bi dest nexistibû. Çekya jî li sala 1996ê fînal lîstibû û mîrateya 1976ê hilgirtibû. Niha, her du welat dê di qeydên fermî de weke şampîyonên 1976ê bên dîtin.
Ev biryar dikare di federasyonên werzîşê yên navneteweyî de nîqaşên bi vî rengî bide destpêkirin. Mînak, serkeftinên Yûgoslavyaya kevn an Yekîtîya Sovyetê dê çawa di nav wan welatan de bên parvekirin yên ku ji wan parçebûne, ev tişt dibe mijara rojevê. Li Tirkîyeyê jî, ev biryar bû sedema bîranîna daxwazên Fenerbahçeyê yên ji bo şampîyonîyên berî 1959ê; hin şirovekarên werzîşê dîyar kirin ku ev gava UEFA’yê dikare ji bo nîqaşên lîga Tirkîyeyê bibe mînak.
Pîrozbahîyên li Slovakya û Bertek
Li Slovakyayê, biryar bi coşeka mezin hate pêşwazîkirin. Li paytext Bratislava, tagirên futbolê derketin kolanan û lîstikvanên kevn çalakîyên bîranînê li dar xistin. Ján Švehlík, di hevpeyivînekê de got: “Ev serkeftina piştî 33 salan hatî, her çend dereng be jî, edalet anî. Bûyîna parçeyek ji wê tîmê her tim şanazîyek bû.”
Li alîyê Çekyayê, biryar bi giştî bi erênî hate pêşwazîkirin, lê hin kesan ev yek weke “parçebûna mîrateya dîrokî” rexne kirin. UEFA’yê dîyar kir ku biryar bi hevkarîya federasyonên her du welatan hatîye standin.
Encam: Rûpeleka Nû di Dîroka Futbolê de
Biryara UEFA’yê, siruşta futbolê ya ku sînorên neteweyî derbas dike careka dî anî bîra me. Şampîyonîya 1976an niha ne bi tenê kûpayek e, bûye mîrateyeka hevpar a du welatên bira. Nexwe, dikare di pêşerojê de ji bo rewşên bi vî rengî rêyê nîşan bide. Hejêkirên futbolê dê vê guhertina dîrokî di qeydên fermî yên Şampîyonîya Ewropayê de bibînin.
