Wîbrator, îro wekî lîstikên seksê bi berfirehî têne nasîn, lê kokên wê digihin pratîkên tibî yên sedsala 19an. Veguherîna van amûran, li gor normên civakî, pêşketinên teknolojîk û guherînên têgihîştina seksê şekil girtiye. Ev gotar, pêvajoya veguherîna wîbratoran ji amûreka tibî ber bi amûreka seksê ve lêkolîn dike, li dor çarçoveya dîrokî û bandorên çandî.
Kokên Tibî yên Wîbratoran
Dîroka wîbratoran di dawiya sedsala 19an de, di serdema Vîktoryayê ya Brîtanyayê de dest pê dike. Wê demê, li cem jinan nîşaneyên wekî dilgiraniyê, hêrsbûn, bêxewî û kêmbûna xwesteka seksê wekî “hîsterî” dihatin binavkirin û ev teşhîseka tibî ya belav bû. Doktoran, ji bo dermankirina vê rewşê, rêbazeka bi navê “germandina pelvîk” bikar dianîn. Ev rêbaz, bi destê doktoran germandina/masajkirina herêma pelvîk a nexweşê dihewand, ku bi vî awayî “paroksîzma hîsterîk” (îro wekî orgazm tê zanîn) çêdibû. Lêbelê, ev pêvajo ji bo doktoran hem demdirêj bû hem jî westîner bû.
Li salên 1880’yê, doktorekê îngilîz ê bi navê Joseph Mortimer Granville, ji bo mekanîzekirina vê pêvajoyê yekem wîbratora elektromekanîkî îcad kir. Ev amûr, ji modelên bi buharê an bi destê xwe dixebitîn ber bi yên bi elektrîkê dixebitîn pêş ketin û karê doktoran hêsan kirin. Wîbrator, wekî amûreka tibî li nexweşxane û klînîkan dest bi karanîna kirin. Wê demê, ev amûr ne ji bo têkiliyeka seksê bûn; bi temamî wekî amûrên dermankirinê dihatin dîtin. Seksa jinan, li gorî têgihîştina exlaqî ya serdema Vîktoryayê, bi gelemperî dihat tepisandin an jî di çarçoveyeka tibî de dihat eleqekirin.
Ketina Bazara Xerîdaran
Li destpêka sedsala 20ê, bi belavbûna amûrên elektrîkî yên malê, wîbrator ji qada tibî derketin derve. Li salên 1900’ê, wîbrator di kovarên jinan û katalogan de wekî “amûrên tenduristî û rehetkirinê” dest bi bazarê kirin. Mînak, li salên 1910’ê, pargîdaniyên mezin ên firotinê yên wekî Sears Roebuck, wîbratorên elektrîkî wekî amûrên ku “gera xwînê zêde dikin” an “stresê kêm dikin” da nasîn. Ev amûr, bi gelemperî wekî amûrên germandinê dihatin etîketkirin û bi baldarî ji têkiliyên seksê dihatin dûrxistin.
Vê serdemê, ketina wîbratoran bo malan, têkiliya jinan bi bedenên xwe re jî dest bi guherandinê kir. Amûrên ku wekî amûrên tibî dest pê kiribûn, ji bo karanîna kesane popûler bûn. Lêbelê, ji ber tabûyên der barê seksê de, reklamên wîbratoran hê jî bi têgînên nepenî yên wekî “tenduristî” û “rehetî” dihatin pêşkêşkirin.
Şoreşa Seksê û Şikandina Tabûyan
Şoreşa seksê ya salên 1960 û 1970yê, têgihîştina wîbratoran bi awayekê radîkal guherand. Feminîzma pêla duyem, xwedîderketina li otonomiya seksê û kêfa jinan tekez kir. Vê serdemê, wîbrator êdî ne bi tenê wekî amûrên tibî an “tenduristî” hatin dîtin, bi eşkereyî wekî hilberên ji bo kêfa seksê hatin bazarê. Di salên 1970’yê de, amûrên wekî Hitachi Magic Wand bûn îkonîk ku hem wekî amûra germandinê hem jî wekî lîstika seksê hatin bikaranîn.
Di heman demê de, pîşesaziya lîstikên seksê dest bi mezinbûnê kir. Karsazên feminîst ên wekî Dell Williams, ji bo piştgirîkirina azadiya seksê ya jinan, dikanên lîstikên seksê vekirin. Li sala 1974ê, dikaneka bi navê “Eve’s Garden” hate vakirin, ku wîbrator bi eşkereyî ji bo kêfa seksê pêşkêş kir û hewil da stigmatîzasyona van amûran kêm bike.
Pîşesaziya Wîbratoran a Modern
Ji salên 1980’yê û hir ve, sêwirandin û bazarkirina wîbratoran sofîstîketir bû. Pêşketinên teknolojîk, bikaranîna materyalên dostê çerm ên wekî sîlîkonê û sêwiranên ergonomîkî mimkun kirin. Li salên 1990ê, bi belavbûna înternetê re, wîbrator di dikanên onlayn de bi hêsanî berdest bûn, ku ev yek nepeniya di kirînê de zêde kir.
Îro, wîbrator beşek ji pîşesaziyeka milyar dolaran e. Modelên cihêreng, ji bo hewcedarî û tercîhên cuda hatine sêwirandin: wîbratorên klîtorî, vajînal, anal an jî yên ji bo cotan. Her weha, wîbratorên zîrek ên ku bi sepanan têne kontrolkirin, bandora teknolojîyê di vî warî de nîşan dide. Guherîna di têgihîştina seksê ya civakî de, wîbratoran ne bi tenê ji bo kêfa kesane, lê her weha ji bo dewlemendkirina ezmûna seksê ya cotan jî populer kiriye.
Bandorên Çandî û Civakî
Veguherîna wîbratoran ji amûreka tibî ber bi çanda fenomen a populer ve nîşaneyek ji guherînên di seks û normên zayendî de ye. Di serdema Vîktoryayê de seksa jinan wekî pirsgirêkeka tibî dihat dîtin, lê li dawiya sedsala 20an kêfa seksê ya jinan wekî mafekê hate pejirandin. Wîbrator, hem encameka vê guherînê bûn hem jî bûn katalîzorek ji bo wê.
Lêbelê, populerbûna wîbratoran hin nîqaş jî bi xwe re aniye. Di hin civakan de, lîstikên seksê hê jî wekî tabû têne dîtin û karanîna van amûran ji ber sedemên exlaqî an dînî tê rexnekirin. Ji aliyê din ve, pisporên tenduristiya seksê, wîbratoran ji bo terapîya seksê û jiyana seksê ya saxlem wekî amûreka sûdmend dibînin. Mînak, wîbrator ji bo kesên ku di orgazmbûnê de zehmetiyê dikişînin an ji bo pirsgirêkên tenduristiya seksê yên piştî menopozê têne pêşniyarkirin.
Encam
Rêwîtiya dîrokî ya wîbratoran, mînakeka balkêş a veguherîna ji amûreka tibî ber bi amûreka seksê ve. Ev pêvajo, nîşan dide ka teknolojî, normên civakî û têgihîştina seksê çawa bi hev re têkildar in. Îro, wîbrator wekî amûrên ku otonomiya seksê ya kesan piştgirî dikin, hem ji bo kêfê hem jî ji bo tenduristiyê qîmetdar in. Ev veguherîn, beşek ji guherîna çandî ye ku seks bi eşkereyî tê axaftin û kes bi bedenên xwe re li hev in.
