Futbola cîhanê ya astbilind, ne bi tenê bi pêşbazîya li qadê balê dikişîne, her weha bi navên bi hêz û veberhênerên ku kulûban bi rê ve dibin jî balê dikişîne. Gelo, xwedîyên van kulûbên mezin ji kî ne, ji ku ne û ev rewş çawa bandorê li rêça futbolê dike? Di vê nivîsê de, em strukturên xwedîyên kulûbên serkeftî yên di lîgên mezin ên wekî Premier Lig, La Liga û Serie A’yê de lêkolîn dikin.
Premier Lig: Qada Sermayeya Gerdûnî
Premier Lîga Îngilistanê, van salên dawîyê bûye cihê sermayeya gerdûnî ya herî zêde tê eleqedarkirin. Piranîya kulûbên serkeftî êdî di destê veberhênerên navneteweyî de ne. Ev rewş, pêşbazîya di lîgê de zêde dike û hereketê dide bazara veguhestinê jî bi awayekî cidî.
– Manchester City: Hîseya mezin a kulûbê di nav City Football Group de ye, ku xwedîyê wê Şêx Mansur bin Zayed Al Nahyan ji Yekîtîya Emîrîyên Erebî ye. Ev veberhênana bi hêz, Manchester City ne bi tenê kir yek ji kulûbên herî serdest ên Îngilistanê, kir ya ya cîhanê jî.
– Chelsea: Kulûb ku bi salan xwedîyê wê karsazê Rûs Roman Abramovich bû, êdî ji hêla konsorsîyûmeka Amerîkî ve tê birêvebirin. Ev grûp bi serokatîya Todd Boehly û Clearlake Capital, kulûbê dixe serdemeka nû.
– Arsenal û Liverpool: Her du kulûb jî di destê veberhênerên Amerîkî de ne. Xwedîyê Arsenalê Stan Kroenke ye, xwedîyê Liverpoolê jî Fenway Sports Group e. Ev rewş nîşaneyek e ku xwedîtîya Amerîkî di Premier Ligê de çi qas belav bûye.
– Manchester United: Malbata Glazer ku bi salan xwedîyê kulûbê ye, bandora Amerîkî di birêvebirina kulûbê de didomîne. Li sala 2024ê bi kirîna beşek ji hîseyên kulûbê ji hêla milyarderê îngilîz Jim Ratcliffe ve, kulûb ket bin bandora sermayeya îngilîzan jî.
– Tottenham Hotspur: Xwedîyê kulûbê, karsazê îngilîz Joe Lewis e, ku di nav ENIC Group de ye. Lê belê di birêvebirina kulûbê de Daniel Levy yê îngilîz bi eslê xwe di pêş de ye.
– Everton: Pira mezin a kulûbê ji karsazê Îranî Farhad Moshiri derbasî fona veberhênanê ya bi navê 777 Partners bû ku navenda wê li DYE’yê ye bû. Bi vê peymanê re, xwedîtîya Amerîkî di Premier Ligê de hêj bêtir xurt bû.
La Liga: Kevneşopî û Rûhê Hevparîyê
La Liga ya Îspanyayê, ji Premier Ligê modelek xwedîtîyê cuda ye. Bi taybetî du kulûbên herî mezin ên lîgê, ne bi sermayeya derve, bi hevparîya temaşevanan li ser pêyan dimînin. Ev model, rê dide ku kulûb girêdayî kevneşopîyên xwe ve bimînin û biryarên darayî bêtir li gor felsefeya kulûbê bêne girtin.
– Real Madrid û FC Barcelona: Erê xwedîyê van her du kulûbên mezin ne yek kes e, lê di xwedîtîya bi hezaran endamên kulûbê de ne, ku jê re “socios” tê gotin. Serokên kulûban ji hêla endaman ve bi awayekê demokratîk têne hilbijartin. Ev model, kulûban wekî sazîyên giştî bi rê ve dibe, aramîya darayî û girêdana bi temaşevanan diparêze.
– Villarreal CF: Xwedîyê kulûbê, karsazê Îspanyolî û patronê fîrmaya seramîkê Pamesa, Fernando Roig Alfonso ye. Ev, di La Liga de modelek xwedîtîya herêmî ya xweş e.
– Sevilla FC: Mîna Real Madrid û Barcelonayê, Sevilla jî xwedî avahîyeka “kulûba civakî” ye û di xwedîtîya piştevanan de ye. Birêvebirin ji hêla lijneyeka bi serokatîya José Castro ve tê kirin.
– Valencia CF: Hîseya mezin a kulûbê ya karsazê Singapûrî Peter Lim e. Ev rewş, her çend di birêvebirina kulûbê de nîqaşan çêbike jî, bandora sermayeya Asyayê di futbolê Spanyolî de nîşan dide.
– Atletico Madrid: Kulûba Îspanyolî ya din a ku bi serkeftina xwe balê dikişîne, piranîya hîseyên wê yên Miguel Angel Gil Marin û Enrique Cerezo, karsazên Spanyolî ne.
Serie A: Ji nû ve PêŞketin û Veberhênanên Nû
Serie A ya Îtalyayê, piştî paşketina salên destpêka 2000ê, van salên dawîyê dîsa dest bi kişandina eleqeya veberhênerên navneteweyî kirîye. Ev sermayeya nû, lîgê hem ji alîyê darayî û hem jî ji alîyê werzîşî ve zindî dike.
– AC Milan û AS Roma: Her du kulûbên kevneşop ên Îtalyayî jî xwedîyên wan Amerîkî ne. Hîseya mezin a AC Milanê ya RedBird Capital Partners e, ya AS Roma jî ya Friedkin Group e. Ev veberhênan, alîkarîya her du kulûban kir ku dîsa li lûtkeya Ewropayê bilîzin.
– Juventus: Yek ji kulûbên herî kevneşop ên futbolê Îtalyayî, Juventus, xwedî avahîyeka xwedîtîyê ye ku ji yên din cuda ye. Kulûb ya malbata Agnelli ye, ku yek ji dêwên pîşesazîya Îtalyayê ye. Ev, nîşan dide ku di Serie A’yê de hê jî strukturên xwedîtîya herêmî û kevneşopî hene.
– Napoli: Xwedî û serokê kulûbê, fîlmçêkerê Îtalyayî Aurelio De Laurentiis e. Ev rewş nîşan dide ku kulûb wekî şîrketeka malbatî tê birêvebirin.
– Lazio: Xwedî û serokê kulûbê, karsazê Îtalyayî Claudio Lotito ye. Lotito, bi rizgarkirina kulûbê ji krîzeka darayî û ji nû ve avakirina wê tê naskirin.
– Inter Milan: Kulûb ku bi salan di destê Suning Holding a Çînî de bû, ji ber pirsgirêkên darayî derbasî xwedîtîya fona veberhênanê ya Amerîkî Oaktree Capital Management bû.
Encam: Strukturên Xwedîtîyê Pêşeroja Futbolê Ava Dikin
Modelên xwedîtîyê yên cuda yên di Premier Lig, La Liga û Serie A’yê de, nasname û avahîya pêşbazîyê ya lîgan rasterast bandorê dike. Sermayeya navneteweyî ya Premier Ligê, li ser veguhestinên bi buhayên bilind û nirxê markeya gerdûnî disekine, modela kevneşopî ya La Liga giringîyê dide aydîyet û aramîyê. Serie A jî di serdemek veguhêz de ye û bi veberhênanên bîyanî hewil dide hêza xwe ya berê bi dest bixe.
Ev rewş nîşan dide ku futbol êdî ne bi tenê lîstikek e, di heman demê de her weha neynikek e ji fînansa navneteweyî û têkilîya çandî. Kîjan kes an grûp kulûban bi rê ve dibin, ne bi tenê serkeftina li ser qadê, her weha yek ji faktorên herî giring e ku pêşeroja futbolê dîyar dike.
